YAŞAM İÇİN GEREKLİ BESİNLER VE BESİN ÖĞELERİ

 

Beslenme hiçbir zaman sadece karın doyurmak anlamına gelmez. Besinlerimiz çok çeşitlidir.Herçeşit besinin bileşiminde değişik miktarlarda ''Besin Ögesi'' dediğimiz kimyasal moleküller bulunur. Besinler yendikten sonra sindirim aygıtında besin öğelerine parçalanır ve vucutta öyle kullanılırlar. Besinler,laboratuvarlarda analiz edilerek bileşimlerini oluşturan besin öğelerinin tür ve miktarları ölçülebilmektedir. Bu analizler besinlerin içerdikleri besin öğelerinin tür ve miktarları yönünden ayrıcalık gösterdiklerini işaretlemektedir. Ayrıca teknolojik gelişmeler,besinlerin çeşitli işlemlerden sonra kullanılmasına olanak sağlamıştır. Uygulanan bazı işlemler,besinlerin bileşimindeki besin öğelerinin bazılarının miktarını azaltmaktadır. Bugüne değin beslenme bilimi üzerindeki araştırmalar,insanın büyüme gelişme ve sağlıklı olarak yaşamını sürdürmesi için 50'den fazla türde besin öğesine gereksinimin olduğunu göstermiştir.

İnsanların gereksinimi olan bu besin öğelerini 6 grupta toplayabiliriz:

1-Proteinler

2-Yağlar

3-Karbonhidratlar

4-Mineraller

5-Vitaminler

6-Su

İlk beş grubun herbirinde ayrı özellikte ve vucut çalışmasında ayrı işlevi olan değişik türde besin öğeleri vardır. Bu besin öğelerinden herhangi biri veya birkaçı sağlanamayınca vucut çalışmasındaki aksamalar sonucu büyüme,gelişme geriliği ve sağlık bozuklukları görülmektedir. Bu bozukluklar dolaylı olarak bireyin sosyal ve ekonomik yaşamınıda etkilemektedir. Bu bakımdan beslenmede amaç, bireyin yaşı,cinsiyeti ve içinde bulunduğu fizyolojik duruma göre gereksinimi olan bütün besin öğelerini yeterli miktarlarda  sağlayabilmesidir. Biz bunu ''Yeterli ve dengeli beslenme'' deyimleri ile açıklarız.Yeterli beslenme,genellikle vucudun yaşamı ve çalışmasını sürdürebilmesi için gerekli enerjinin sağlanması anlamına gelir. Karbonhidratlar,yağlar ve proteinler enerji sağlayan öğelerdir. Dengeli beslenme ise;enerji yanında bütün besin öğelerinin gereksinim kadar sağlanmasıdır. Bazı besinlerimiz(yağ,şeker,nişasta) alındıklarında enerji gereksinimleri karşılamasına karşın protein,vitamin ve minerallerin yetersizlikleri ile yine büyüme,gelişme ve sağlık durumu bozulabilir. Gereğinden çok besin alarak vucut yağ kütlesinin istenenin çok üstünde çıkarılmasıda sağlık bozukluklarına neden olduğundan dengesiz beslenmedir. Proteinler,enerji sağlamaları yanında hücrelerinesas öğesi olduklarından büyüme,gelişme, yıpranan hücrelerin yenilenmesi için de gereklidirler. Ayrıca proteinler besin öğelerinin vucutta kullanılmasında görev alan enzimlerin ve bazı hormonlarında yapısını oluştururlar. Minerallerin bazıları vucudun yapıtaşıdır. Bazılarıda vitaminlerle birlikte besin öğelerinin yıkım ve yapımındaki kimyasal değişmelerde düzenleyici olarak görev alırlar. Su besinlerin vucuda alınmasını,sindirimin kolaylaşmasını,hücrelere taşınmasını ve hücrelerde metabolizma sonucu oluşan zararlı öğelerin dışarı atılmasını sağlar.Ayrıca su vucut ısısının denetimi içinde gereklidir.

Sonraki yazımızda görüşmek umuduyla,herkese esenlikler dilerim.

 

 

Aysel ÇOLAK