Türkiye’nin hidroelektrik potansiyeli çok yüksek olmasına rağmen, bu potansiyelin henüz üçte biri değerlendirilmiştir.

           Prof. Dr. Necati Ağıralioğlu yürütücülüğünde farklı disiplin ve kuruluşlardan oluşan 10 kişilik bir araştırma grubu tarafından hazırlanan “Akım Ölçümleri Olmayan Akarsu Havzalarında Teknik Hidroelektrik Potansiyelin Belirlenmesi” adlı proje TÜBİTAK tarafından desteklenmiş ve TÜBİTAK’ın elektronik sayfasında 20.04.2006 tarihinde ilan edilmiştir.

           Bir akarsuyun belli bir kesitindeki hidroelektrik potansiyel, suyun düşüm yüksekliği ve debisi ile doğru orantılıdır. Saniyede 1 m³ su debisi olan bir akarsuyun 100 m düşüm yüksekliğinden üreteceği elektrik gücü 800 kilowat’tır.

           Türkiye engebeli bir araziye sahip olduğu için akarsuların düşüm yükseklikleri çok fazladır. Özellikle Karadeniz, Akdeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri dağlık olduğundan ülke potansiyelinin % 95’i bu bölgelerde toplanmıştır.

           Öte yandan Türkiye’de Devlet Su İşleri ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi genel müdürlükleri tarafından 3000’e yakın gözlem istasyonunda akarsu akım (debi) ölçümleri yapılmasına rağmen pek çok akarsu ve kollarında akım ölçüm istasyonu yoktur. Üstelik bu akarsu ve kollarının bir kısmına yol bile gitmemektedir. Çoğu yüksek kesimlerde olduğu için kışın uzun bir süre kar altında kalmaktadır. Halbuki bu akarsuların hidroelektrik potansiyelinin belirlenmesi için uzun yıllar ölçülmüş debilerine ihtiyaç vardır. Bu yüzden ölçümü olmayan akarsuların hidroelektrik potansiyeli belirlenememekte ve projelendirilememektedir.

           Bu potansiyeli ortaya çıkarmak için grubumuz tarafından hazırlanan projede uzaktan algılama, coğrafi bilgi sistemleri gibi modern yöntemlerle havzaların, 3 boyutlu sayısal arazi modelleri, topografyası, bitki örtüsü, arazi kullanımı ve diğer özellikleri belirlenecektir. Bu arada havzaların ve kollarının plan, enkesit ve boykesitleri çizilerek eğimleri, düşüm yükseklikleri ve alanları ortaya konacaktır.Ayrıca yapay sinir ağları, deterministik akım modelleri ve parametrik modeller ile yeni bilimsel yöntemler kullanılarak bölgenin yağış verilerinden havzanın istenen kesitlerindeki aylık ortalama debileri belirlenecektir.

           Bu şekilde havzaların düşüm yükseklikleri ile aylık ortalama debileri belirlenecek, çeşitli kesitlerdeki teknik hidroelektrik potansiyel hesaplanabilecektir. Böylece elektrik üreten yeni modern değirmenlerin devreye girişine zemin hazırlanmış olacaktır.

            Projede, önce Karadeniz, Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden birer pilot bölge seçilerek işe başlanmak istenmiştir. Ancak büyük ölçekli (1/1000), üç boyutlu modelleri çalışabilmek için uzaktan algılama yöntemlerinde gereken sayısal uydu verileri pahalı olduğundan şimdilik bir pilot bölge ile yetinilecektir. Bunun için pilot havza olarak düşüm yüksekliği fazla, yağış yüksekliği çok Doğu Karadeniz bölgesinden Solaklı Vadisi seçilmiştir. Bu vadi bölgenin büyük vadilerinden biridir ve üzerinde henüz hiçbir hidroelektrik tesis yapılmamıştır. Üstelik yılın her ayı yağışlı olduğu için biriktirme (baraj) yapmaksızın elektrik üretilebilecektir. Daha sonra aynı işlemler diğer bölgelere uygulanarak Türkiye’nin mevcut potansiyeline yeni potansiyeller eklenebilecektir.

           Bu faydalı projenin bütün kişi, kurum ve kuruluşlarca, özellikle Enerji Bakanlığı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Başkanlığı ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce benimsenmesi ve desteklenmesi beklenmektedir.

Prof.Dr.Necati Ağıralioğlu